Znajdź szybko!


Leonardo da Vinci: to jeden z największych geniuszy w dziejach świata.

Na kartach historii zapisał się jako malarz, wynalazca, architekt, filozof, botanik, matematyk, inżynier, anatom, geograf, geolog, teoretyk wojskowości, fizyk, poeta, muzyk, choreograf, projektant ubiorów, humorysta i... kucharz.

To najbardziej utalentowana i wszechstronna osoba w historii. Uchodzi za archetyp tzw. „człowieka Renesansu”. Zwrot ten oznacza osobę znającą się na wielu dziedzinach, wybitnie uzdolnioną, o szerokim wachlarzu zainteresowań, ciekawą świata.

 Leonardo di ser Piero da Vinci urodził się 15 kwietnia 1452 roku (o godzinie 22.30) w miejscowości Vinci, położonej 35 km od Florencji w Toskanii we Włoszech. W rozumieniu współczesnym nie miał nazwiska, a człon "da Vinci" oznacza "z miasta Vinci". Jego pełne nazwisko, nadane mu przy narodzinach, to "Leonardo di ser Piero da Vinci", czyli "Leonardo, syn sera Piera z miasta Vinci”.

Jego ojciec był znanym we Florencji notariuszem, a matka, Caterina, chłopką z pobliskiej wioski Anchiano. Leonardo był nieślubnym dzieckiem, co nie było wówczas we Włoszech czymś wyjątkowo niespotykanym, ani gorszącym. Niemniej jednak dzieci z nieprawego łoża praktycznie nie miały szans na karierę zawodową w szanowanych profesjach, jak prawnik czy medyk. Z tego powodu Leonardo nie mógł pójść w ślady ojca i dziadka i ubiegać się o przyjęcie do cechu notariuszy. Na przyszłości młodzieńca zaważył dzień, w którym namalował on na dużej desce wyimaginowanego potwora. Ustawiony w domu obraz okazał się być tak przerażająco realistyczny, że ojciec, dostrzegając talent malarski syna i zdolności obserwacyjne, postanowił pójść w tym kierunku i rozwinąć w chłopcu drzemiące umiejętności.

W 1457 roku, w wieku 5 lat Leonardo został zabrany z domu matki i przeniesiony do domu rodzinnego swojego ojca.

W 1466 Leonardo wraz z ojcem przeprowadził się do Florencji, ówczesnej siedziby artystów. Ser Piero da Vinci pokazał rysunki syna w pracowni znajomego twórcy Andrea del Verrocchio, a ten, znany ze swego niezawodnego oka (stąd przydomek „Verrocchio”- prawdziwe, celne oko) przyjął chłopca do terminu, obok takich sław jak Botticeli czy Perugino.

Przed przyjęciem Leonarda do pracowni spisał z jego ojcem umowę. Zobowiązywał się w niej nauczyć adepta zasad perspektywy i rysowania postaci. Poza tym miał zapewnić mu papier i dostarczać modeli. Papier był drogi, więc uczniowie ćwiczyli także na powlekanych drewnianych tabliczkach, używając rysików z metalową końcówką. Na najwcześniejszych rysunkach Leonarda na papierze można zauważyć, że z przyzwyczajenia używał sztyftu z ołowianą lub srebrną końcówką, a potem wykonywał pociągnięcia piórkiem.

Zanim Leonardo mógł przystąpić do nauki malowania musiał zgłębić podstawy tego procesu. Musiał poznać przydatność do obrazów poszczególnych gatunków drewna: topoli, orzecha, gruszy, jarzębu. Uczył się sporządzania różnego rodzaju gruntów, przygotowując podkłady pod farbę.

W pracowni Verrocchia Leonardo pozostał kilka lat. Stał się dla nauczyciela równorzędnym kompanem. W tym okresie interesował się głównie malarstwem. W latach 1473-75 namalował razem ze swoim mistrzem obraz Chrzest Chrystusa.

Dziełem Leonarda był anioł z pierwszego planu oraz krajobraz ponad nim. Verrocchio zdruzgotany talentem Leonarda porzucił malarstwo i oddał się rzeźbiarstwu. Prawdopodobnie wykonana w połowie lat siedemdziesiątych XV w. rzeźba Dawid, autorstwa Verrocchia przedstawia młodego Leonarda. Verrocchio był także muzykiem, więc nie da się wykluczyć, że pod jego pieczą Leonardo rozwinął swoje zdolności muzyczne.


Malarz

W wieku 20 lat Leonardo uzyskał status niezależnego artysty-malarza, a 6 lat później założył własną pracownię. Wówczas dostał pierwsze zlecenie na wykonanie obrazu Wizje świętego Bernarda. W latach 1479-1481 Leonardo tworzył obraz Święty Hieronim na pustyni, lecz nie ukończył go.

W marcu 1481 r. podpisał z Klasztorem Sant Donato umowę na wykonanie obrazu ołtarzowego Pokłon Trzech Króli w ciągu 30 miesięcy. Praca zajmuje jedną z kluczowych pozycji w twórczości Leonarda, mimo iż została niedokończona. Prawdopodobnie artysta pozostawił obraz nieskończony, bo miał świadomość, że nie jest w stanie zrealizować wszystkich zamierzonych wobec siebie celów. Jest też możliwe, że jego zainteresowania zaczęły się już kierować ku innym pomysłom. Stało się normą, że Leonardo nie doprowadzał do końca wszystkich swoich zieł.

W 1482 roku Leonardo zamknął warsztat we Florencji i udał się do Mediolanu, na dwór Sforzów. Jedna z biografii Leonarda z XVI w. podaje, iż początkowo przybył on na dwór jako muzyk. Podarował władcy srebrną, samodzielnie zaprojektowaną lutnię w formie końskiej czaszki w srebrnym pudle rezonansowym, w liście przedstawiając siebie jako doskonałego wynalazcę machin wojennych, budowniczego mostów i fortyfikacji, mimo, że jego doświadczenie w tej dziedzinie było nikłe. Ostatecznie jednak został przyjęty i otrzymał tytuł nadwornego malarza i inżyniera. W tym okresie powstał znany portret Dama z gronostajem oraz obraz Madonna w grocie.

 W latach 1495-1498 Leonardo tworzył malowidło ścienne Ostatnia Wieczerza w klasztorze przy kościele Santa Maria della Grazie. Projektował także dekoracje na uroczystości i elementy scenografii. Rysował rebusy i alegorie. Sprawiało mu to wiele przyjemności, gdyż lubił wszelkie zagadki, tajemnice i żarty.

Po upadku Sforzy Leonardo da Vinci udał się do Mantui, potem był przez pewien czas w Wenecji, by w kwietniu 1500 roku na dłużej przybyć do Florencji. Tam zaczął pracować dla Cesarego Borgii, księcia Romanii jako jego architekt i inżynier wojskowy. Z tego okresu pochodzi obraz Mona Lisa (1503).

Od roku 1516 zaczął pracować dla króla Francji Franciszka I. Zamieszkał w posiadłości Clos Lucé, w pobliżu królewskiej rezydencji w zamku Amboise, a król obdarzył go sowitym wynagrodzeniem. Zmarł w roku 1519 i został pochowany w Kaplicy św. Huberta, w zamku Amboise.

„Posiąść wszelką wiedzę leży w zasięgu możliwości człowieka”

Leonardo da Vinci


Rzeźbiarz

W opinii samego Leonardo malarstwo było najwznioślejszą ze sztuk. Gdy zajmował się rzeźbieniem, wybierał miękkie tworzywa, np.: glinę, wosk, które umożliwiały stopniowe modelowanie figury. Spośród wielkich projektów rzeźbiarskich żaden nie doczekał się realizacji, natomiast mniejszym pracom ciężko przypisać autorstwo Leonarda z całkowitą pewnością.

Najbardziej znaną rzeźbą Leonarda był posąg Ludovica Sforzy na koniu, którego odlewu artysta... nigdy nie wykonał. Przedstawiając na dworze swoje umiejętności Leonardo zaoferował gotowość wykonania ogromnej, reprezentacyjnej rzeźby Sforzy na koniu, na co ten skwapliwie przystał. Rozmiary przedsięwzięcia przerosły jednak oczekiwania i możliwości, po kilku latach powstał jedynie projekt z gipsu. Gdy wreszcie posąg miał zostać odlany, nadeszła wojna i metal został użyty na armaty, a w tym czasie z glinianego modelu pomnika francuscy żołdacy okupujący Mediolan zrobili tarczę strzelecką.

Po latach, w XX wieku powrócono do realizacji projektu legendarnej konnej rzeźby. Przedsiębiorca z Michigan Frederik Meijer sfinansował wykonanie odlewu według szkiców Leonarda. Łączny koszt przekroczył 2,5 mln dolarów. Do dziś dzieło zwane Il Cavallo ( po włosku "Koń") można podziwiać w parku Meijera, gdzie zgromadzone są repliki najsłynniejszych dzieł sztuk.

 
Architekt

Leonardo stworzył bardzo wiele szkiców architektonicznych, dających obraz potomnym jak wielkie miał plany, jednakże większości ztych dzieł nie skończył. Artysta, mający skłonność do utopijnych projektów, stworzył w 1487 r. wizję idealnego miasta. W swoim zamyśle dążył do połączenia wymagań praktycznych i estetycznych. W tym okresie Leonardo zaprojektował także dom publiczny. Nie wiadomo, czy pomysł zrealizowano. Zaś w 1503 r. wpadł na pomysł zbudowania monumentalnego mostu w Konstantynopolu dla sułtana Bajazyda II, swoją ofertę przedstawił władcy w liście. Do budowy 250-metrowego mostu nie doszło, dopiero w 2001 roku na przedmieściach Oslo postawiono most według zmniejszonego projektu Leonarda.


 Biolog

Zamiłowanie do przyrody związane było zapewne z wczesnymi latami dzieciństwa spędzonymi na wsi. Od najmłodszych lat Leonardo czujnym i badawczym okiem obserwował otaczający świat. Sporządził liczne rysunki kwiatów, które tworzył podglądając przyrodę. Wędrując po górach wykonywał badania drzew, roślin kwiatowych i traw pod względem rozwojowym. Zbierał liście i robił ich woskowe odlewy, co umożliwiało mu studiowanie zachodzących zmian. Jako pierwszy opisał systemy ulistnienia roślin.

W rozprawie O locie ptaków opisał ze szczegółami ruchy piór i skrzydeł ptaków podczas lotu, co potwierdzono dopiero kilka wieków później, gdy wynaleziono technikę filmowania w zwolnionym tempie.

Zainteresowanie Leonarda anatomią człowieka wiązało się z malarstwem i chęcią jak najwierniejszego ukazania postaci. Zgłębiał znajomość ludzkiej czaszki i twarzy, robił szkice, profile, przekroje i widoki z góry; zajmował się systemem ścięgien i mięśni; przeprowadzał zabronione wówczas sekcje zwłok.

Oddał się badaniu proporcji ludzkiego ciała i matematycznych stosunków między jego częściami. Artystę zainspirował ku temu Witruwiusz, rzymski architekt i inżynier, który opisywał teorię i praktykę harmonijnych proporcji. Najbardziej znany jest szkic Człowiek witruwiański przedstawia figurę nagiego mężczyzny w dwóch nałożonych na siebie pozycjach, wpisaną w okrąg i kwadrat.

 
Obrazy:

  • 1472-74 – Zwiastowanie
  • 1472-76 - Chrzest Chrystusa
  • ok. 1473 - Tobiasz i anioł
  • 1475-76 - Madonna z goździkiem
  • 1476-78 - Portret Ginevry Benci
  • ok. 1479-80 - Madonna Benois
  • ok. 1479-81 - Pokłon Trzech Króli
  • ok. 1480 - Święty Hieronim na pustyni
  • 1483-90 - Madonna w grocie (Madonna wśród skał) - I wersja
  • ok. 1481-97 - Madonna karmiąca dzieciątko
  • ok. 1485 - Portret muzyka
  • 1490 - Dama z gronostajem (Dama z łasiczką, Portret Cecilii Gallerani)
  • ok. 1495-98 - Ostatnia wieczerza
  • ok. 1495-98 - Ostatnia wieczerza_
  • ok. 1495-1508 - Madonna w grocie (Madonna wśród skał) - II wersja
  • ok. 1496-97 - La Belle Ferroniere
  • 1501-07 - Madonna z kądzielą (Obraz szkoły Leonarda da Vinci) - I wersja
  • 1501-07 - Madonna z kądzielą (Obraz szkoły Leonarda da Vinci) - II wersja
  • 1503-06 - Mona Lisa
  • 1508-16 - Jan Chrzciciel (Jan Baptysta)
  • 1508-17 - Święta Anna Samotrzecia
  • 1513-16 - Bachus (Obraz szkoły Leonarda da Vinci)
  • XVI w. - Leda z łabędziem (kopia wg zaginionego obrazu Leonarda da Vinci)
  • ok. 1603 - Bitwa pod Anghiari (Szkic wykonany przez Rubensa na podstawie kartonu Leonarda da Vinci)

Rysunki:

  • ok. 1472 - Antyczny wojownik
  • 1473 – Pejzaż
  • 1474 - Studium ramion i dłoni
  • 1477 - Głowa dziewicy
  • 1478 - Dziecko bawiące się z kotem
  • 1478 - Studium draperii siedzącej postaci
  • 1479 - Młoda kobieta z jednorożcem
  • 1480-81 - Studium postaci i maszynerii
  • ok. 1480 - Dziewica i dziecko z kotem
  • ok. 1480 - Głowa kobiety
  • ok. 1480-85 - Studium lilii
  • 1481 - Studium postaci do 'Pokłonu Trzech Króli'
  • 1481 - Wstępne studium tła do 'Pokłonu Trzech Króli'
  • 1489 - Studium czaszki (Umiejscowienie duszy)
  • ok. 1489-90 - Cztery studia końskich nóg
  • ok. 1489-92 - Schematyczna ilustracja działania ludzkiego wzroku
  • ok. 1490-94 - Jeździec na koniu tratującym wroga
  • ok. 1490-95;1503 - Proporcje profilu męskiej twarzy; Studium żołnierzy i koni
  • ok. 1490 - Człowiek witruwiański (Studium proporcji ludzkiego ciała)
  • ok. 1494 - Studium pięciu charakterów
  • 1495 - Głowa młodzieńca (Studium Świętego Filipa do 'Ostatniej wieczerzy')
  • ok. 1495-1500 - Dwa męskie popiersia na wprost siebie
  • ok. 1495 - Arkusz z rebusami
  • ok. 1495 - Pierwszy szkic do 'Ostatniej wieczerzy'
  • ok. 1495 - Studium do 'Ostatniej wieczerzy' (Głowa Judasza)
  • ok. 1499 - Portret Isabelli d'Este
  • ok. 1502-04 - Neptun kierujący kwadrygą morskich koni
  • 1503 - Dwie potyczki między jazdą a piechotą
  • ok. 1503 - Szkic twarzy wojowników do 'Bitwy pod Anghiari'
  • ok. 1503-05 - Groteskowy mężczyzna
  • ok. 1504 - Mapa Arno i Mugnone nieopodal Florencji
  • ok. 1506 - Studium gwiazdy betlejemskiej
  • 1506-08 - Studium do 'Świętej Anny Samotrzeciej' oraz 'Jana Chrzciciela'; elementy techniczne
  • ok.  1506-08 - Studium przyklękającej Ledy
  • 1507-08 - Karton do obrazu Święta Anna Samotrzecia
  • przed 1508 - Schemat splotu ramiennego
  • 1508 - Projekty kusz
  • ok. 1508-11 - Studia do pomnika Trivulzia
  • 1508-12 - Ramię, dłoń i rękaw
  • 1509 - Dwunastościan (wg Leonardo da Vinci)
  • ok. 1510-12 - Embrion w łonie matki
  • ok. 1510-13 - Siedzący stary mężczyzna i cztery studia wirującej wody
  • po 1510 - Studium anatomiczne starego mężczyzny
  • ok. 1511 – Góry
  • ok. 1512-13 - Studium smoka
  • ok. 1513 - Notatki z ilustracjami nt. zastawek serca i przepływającej przez nie krwi
  • ok. 1514-18 - Huragan nad jeźdźcami i drzewami
  • ok. 1516 - Alegoria z wilkiem i orłem
  • ok. 1516 - Młoda kobieta
  • ok. 1517-18 - Młody mężczyzna w kostiumie na końskim grzbiecie

 

          Notatki, szkice:

  • 1478-1518 - Kodeks Atlanticus - Gigantyczna kusza
  • 1478-1518 - Kodeks Atlanticus - Maszyna do kopania kanałów
  • 1478-1518 - Kodeks Atlanticus - Studium nacisku na łuki
  • ok. 1487-90 - Kodeks Trivulziów - Lista z portretem z profilu
  • 1488-90 - Manuskrypt paryski B - Maszyna latająca
  • 1488-90 - Manuskrypt paryski B - Maszyna latająca_
  • 1490-91 - Manuskrypt paryski C - Studium światła i cienia
  • 1490-1505 - Traktat o locie ptaków - Studia lotu ptaków
  • 1490s - Kodeks Madrycki I - Technika nawijania sprężyn
  • ok. 1492 - Kodeks Ashburnham - Symetryczny projekt kościoła
  • ok. 1492 - Kodeks Ashburnham - Wzory projektów symetrycznych
  • ok. 1492 - Manuskrypt paryski A - Pomiary odległości od słońca
  • 1493-94 - Manuskrypt paryski H - Dwa rodzaje cyrkli regulowanych
  • 1494 - Kodeks Forster I, II i III - Określanie masy brył regularnych i nieregularnych
  • 1494 - Kodeks Forster I, II i III - Studium pompy jako perpetuum mobile
  • 1497-1502 - Manuskrypt paryski L – Akustyka
  • 1497-1505 - Manuskrypt paryski I - Studium proporcji głowy psa
  • 1500 - Manuskrypt paryski M - Schemat wzrostu drzew
  • 1503-04 - Kodeks Madrycki II - Mapa Toskanii
  • 1503-04 - Kodeks Madrycki II - Mapa Toskanii II
  • 1503-08 - Manuskrypt paryski K - Studia anatomii porównawczej
  • 1508-09 - Manuskrypt paryski D - O ludzkim oku - rozszerzanie się źrenicy
  • 1508-12 - Kodeks Hammera (Leicester) - Ruch wody na Ziemi oraz woda na Księżycu
  • 1508-12 - Kodeks Hammera (Leicester) - Studia wody
  • 1508-13 - Manuskrypt paryski F - O naturze wody
  • 1508 - Kodeks Urbinas i zagubiona Księga A
  • 1510-15 - Manuskrypt paryski G - Koń powstrzymywany przez ruch wody
  • 1513-14 - Manuskrypt paryski E - Kwadratura koła
  • 1513-14 - Manuskrypt paryski E - Maszyna do osuszania bagien
  • 1518 - Kodeks Arundel - Pomysły na nowe rodzaje bębnów
  • 1518 - Kodeks Arundel - Studium pływaka z przewodem do oddychania dla nurka